Конституция: ескі нұсқа мен жаңа нұсқа – көзқарас эволюциясы
Қоғам дамыған сайын оның құқықтық негізі де жаңарып отыруы заңды құбылыс. Ұсынылып отырған Конституцияның жаңа үлгісі – тек баптардың өзгеруі емес, тұтас философияның жаңаруы. Яғни, «адам мемлекет үшін» қағидатынан «мемлекет адам үшін» ұстанымына көшу – реформаның басты мазмұны.
Ескі нұсқада мемлекет мүддесі басымдыққа ие болып, негізгі кепілдіктер көбіне қатаң тұжырымдармен шектелетін. Азаматтардың қатысуы негізінен сайлау арқылы ғана жүзеге асырылып, әлеуметтік міндеттемелер декларативті сипатта қалатын. Меншік қорғауда теңгерім мәселесі де жиі талқыланатын. Құжаттың құрылымы мен тілі күрделі болып, жылдар бойы енгізілген түзетулер оны жүйелі қабылдауды қиындатты.
Ал жаңа нұсқа адамның құқықтары мен бостандықтарын алдыңғы орынға қояды. Абсолютті өмір сүру құқығы, «Миранда ережесі», цифрлық жеке өмірді қорғау секілді нормалар азаматтың қауіпсіздігі мен қадір-қасиетін нақты қорғауға бағытталған. Бұл – құқықтық мемлекеттің заманауи талаптарына сай келетін қадам.
Сондай-ақ, азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысуы тек сайлаумен шектелмей, тұрақты диалог алаңдары – Халық кеңесі мен кері байланыс тетіктері арқылы жүзеге аспақ. Бұл қоғам мен билік арасындағы сенімді нығайтып, ашықтық мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Әлеуметтік-экономикалық бағытта адам капиталына, экологияға және атаулы көмекке басымдық берілуі – мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігін арттырады. Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін күшейту мен игіліктерді әділ бөлу қағидаты да қоғамдағы тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.
Бірегейлік мәселесінде жаңа нұсқа Ұлы даланың мұрасына сүйеніп, жауапкершілікті патриотизмді дәріптейді. Ал құрылымы мен тілі жағынан құжаттың түсінікті, заманауи заң тілімен жазылуы құқықтық сауаттылықты арттыруға ықпал етеді.
Жалпы алғанда, ұсынылып отырған өзгерістер Конституцияны қоғам сұранысына бейімдеуді көздейді. Бұл – мемлекеттің рөлін қайта қарастырып, адам құқықтарын басты құндылық ретінде бекітетін жаңа кезеңнің бастауы.
